Понудата на приватните образовни установи – каков е односот помеѓу квалитетот и квантитетот?
Зголемување на бројот на приватни образовни институции, но дали расте и квалитетот?
Во последните години, приватните образовни установи во Северна Македонија забележаа значителен пораст, што отвори прашања за односот меѓу квантитетот и квалитетот на понуденото образование. Според член 45 од Уставот на Република Северна Македонија, граѓаните имаат право, под услови утврдени со закон, да основаат приватни образовни установи во сите степени на образованието, освен во основното образование.
Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, во академската 2023/2024 година, вкупно 52.316 студенти биле запишани на високообразовните установи во земјата, што претставува намалување од 2,8 % во однос на претходната академска година. Од нив, 30.704 или 58,7 % биле студентки. Најголемиот дел од студентите, 77,9 %, се запишале на државните високообразовни установи, додека 22,1 % се запишале на приватните високообразовни установи. На прва година на студии се запишале 15.330 студенти, што претставува 29,3 % од вкупниот број на запишани студенти.
Најмногу студенти и годинава има на најстариот државен универзитет во земјава – Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје (УКИМ) со запишани вкупно 20.892 студенти. Втор по бројност е Универзитетот во Тетово со 7.785 студенти, додека на трето место е Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип (УГД) со 6.385 студенти.
Меѓу приватните високообразовни установи, најпопуларен е Меѓународниот балкански универзитет во Скопје, каде годинава се запишале 2.763 студенти. По него следува Универзитетот на Југоисточна Европа со 2.252 запишани студенти, додека на трето место е Меѓународниот Славјански Универзитет во Свети Николе.
Овие податоци укажуваат на тоа дека, и покрај зголемувањето на бројот на приватни образовни институции, мнозинството студенти сè уште ги претпочитаат државните установи. Ова може да се должи на перцепцијата за повисок квалитет на образованието во државните институции или на финансиските можности на студентите.
Во контекст на квалитетот на образованието, од суштинско значење е да се обезбеди дека приватните образовни установи ги исполнуваат потребните стандарди. Одржувањето на високи образовни стандарди е клучно за подготовка на студентите за пазарот на трудот и за општествениот развој.
Иако квантитетот на приватни образовни установи во Северна Македонија се зголемува, неопходно е да се посвети внимание на обезбедувањето и унапредувањето на квалитетот на образованието што тие го нудат. Само преку строги акредитациски процеси и континуирана евалуација може да се обезбеди дека студентите добиваат образование кое одговара на современите стандарди и потреби.
Покрај тоа, потребно е да се спроведуваат редовни истражувања и анализи за да се оцени влијанието на приватните образовни установи врз пазарот на трудот и општеството во целина. Ова ќе овозможи идентификување на предизвиците и можностите за подобрување на образовниот систем и ќе придонесе кон создавање на политики насочени кон обезбедување на квалитетно образование за сите.
Покрај бројот на запишани студенти, значајно прашање е и нивната распределба по студиски програми. Државниот завод за статистика покажува дека најголем дел од студентите се запишуваат на студии од областа на општествените науки, економијата и правото, додека значително помал е интересот за природните науки, инженерството и технологијата. Оваа тенденција е особено изразена кај приватните високообразовни установи, кои главно нудат програми во сферата на менаџментот, бизнисот и информатичката технологија. Сепак, постои загриженост дали овие програми соодветствуваат со реалните потреби на пазарот на трудот, каде што постои недостиг од кадри во техничките и во медицинските професии.
Дополнителен предизвик за приватните образовни установи е нивната акредитација и контролата на квалитетот на наставата. Иако сите институции мора да поминат низ процес на акредитација од страна на Националниот совет за високо образование и научноистражувачка дејност, во јавноста често се поставуваат прашања за нивото на стручност на наставниот кадар и методите на оценување. Некои анализи покажуваат дека дипломи од одредени приватни универзитети имаат помала тежина на пазарот на трудот во однос на оние од реномираните државни институции. Ова отвора простор за дискусија околу потребата од построги критериуми при основањето на нови образовни институции, како и за зајакнување на механизмите за следење на нивниот квалитет.